Cuba, het eiland met vele gezichten

De zin om naar Cuba te gaan is gekomen na het bekijken van Buena Vista Social Club, de film van Wim Wenders. Ietsje later ben ik de Trotter gaan halen, die meer dan een jaar op mijn nachtkastje is blijven liggen zonder dat het idee voor de reis concreter werd. Wanneer ik de aankondiging van ICS zag, was ik verkocht: deze reis was voor mij geknipt.

Sindsdien heb ik verschillende keren de kans gehad om rond mij over die reis te praten en ik verwachtte er mij niet aan van zoveel reacties te krijgen, in alle richtingen:

•Ah, super, het schijnt dat ze daar heel goede sigaren hebben
•Gelukzak, ik heb foto's gezien van paradijselijke Cubaanse stranden
•Waarom ga je daar naar toe, ben je communist misschien?
•En let op, Cuba is een dictatuur
Zoveel opmerkingen dat het me moeilijk viel een beeld te vormen van de reis die mij wachtte. Mijn opzoekingen op Internet en het lezen hebben mij niet verder gebracht. Noch de rapporten van Amnesty, of een dossier van het magazine Geo, het boek van Erik Orsenna of dat van Zoe Valdes, allen waren zij nogal kritisch tegenover Cuba, waaraan men vooral het gebrek aan individuele vrijheid verweet.

3 weken op Cuba…

Deze Cubareis heeft bij mij vele indrukken achtergelaten, meestal positief. Ik was heel tevreden een veel meer gecontrasteerde realiteit te ontdekken dan ik uit mijn lectuur had kunnen opmaken. De realiteit van een Derde Wereldland dat erin slaagt te overleven ondanks een blokkade door de VS, meer zelfs, een land dat aan elke burger een minimum comfort garandeert en aan iedereen gratis toegang tot het onderwijs en gezondheidzorg.

… om mij een eigen oordeel te vormen

Cuba is een eiland met vele facetten; een land met twee snelheden verdeeld tussen zijn revolutionaire socialistische idealen en zijn overlevingsdrang.

Ik zal niet in overdrijving vallen door te beweren dat Cuba een droomland is, en ik wil U ook niet laten geloven dat het politieke systeem foutloos is. Ik zal ook niet beweren dat de pers vrij is.

Als de kritiek constructief is en als het belangrijk is ook de zwakheden te erkennen van het Cubaanse systeem, dan is de verbetenheid waarvan Cuba het slachtoffer is toch verwonderlijk. Er moet een reden zijn waarom zoveel landen zich op Cuba toespitsen en wat werkelijk aan de basis ligt van de verwijten die men het toestuurt. Men zou bijna geloven dat de kapitalistische landen waarin wij leven niet verdragen dat een ander type systeem kan functioneren. De ironie van die situatie is dat de meeste kritieken die aan Cuba gericht zijn het meest dikwijls komen vanuit de minst democratische landen.

Liever dan het proces te maken van een of ander land, zou ik een andere visie op Cuba willen laten delen, een visie die wij, westerlingen, niet de gewoonte hebben te horen, te zien, te beleven.

Het hospitaal van Tarara, een voorbeeld van de Cubaanse solidariteit

Het belangrijkste aspect dat ik uit mijn reis heb opgedaan is de solidariteit. Dit concept was de rode draad in ons verblijf. Vooreerst omdat 20 jonge Belgen vertrokken zijn in de optiek van een solidariteitsreis met Cuba te maken. En vervolgens omdat eens ter plaatse wij die Cubaanse solidariteit hebben gezien en er zelfs van geprofiteerd. Een heel duidelijk voorbeeld: het hospitaal van Tarara.

Horen

« De solidariteit, dat is niet geven wat men teveel heeft; dat is verdelen wat men heeft ».

Zien

Het is uit de mond van de directrice van het hospitaal van Tarara (een stad ten oosten van Havana) dat ik die zin voor het eerst hoorde. Wij hebben verschillende hospitalen gezien en bezocht, maar dit heeft een beetje speciaal statut, het verzorgt geen Cubanen maar kinderen en jongeren die slachtoffer waren van de catastrofe van Tchernobyl.

Cuba heeft geantwoord op een solidariteitsoproep gelanceerd door Rusland en heeft aangenomen de kinderen te verzorgen die men wilde naar Cuba sturen. Sinds zijn oprichting in 1990 heeft het centrum gratis 23.000 kinderen kunnen verzorgen, vooral gevallen van leukemie en problemen van de schildklier.

Leven

Deze ontmoeting is mij sterk bijgebleven want mijn ouders zijn gedurende meer dan 10 jaar pleeggezin geweest voor een klein Witrussisch meisje. In ons geval gin dit over een privé initiatief, terwijl het hier gaat over de vrucht van een regeringsbeslissing die investeert in het welzijn van een ander land. In het kader van dit solidariteitsprogramma heeft Cuba meer dan 500 huizen ter beschikking gesteld van de Witrussische kinderen en van de 180 personen die daar werken als dokter, vertaler, onderhoudspersoneel, … Dat is een enorme investering vanwege een derdewereldland. Zelfs in de moeilijkste jaren (90') is het programma nooit onderbroken.

Tarara is een mooie toepassing van wat solidair zijn wil zeggen in Cuba. Het is ook een les voor ons die in ontwikkelde landen leven waar zij die niet de middelen hebben om zich te verzorgen dikwijls uit de boot vallen.

Na die discussie laat de directrice ons een paar verblijven zien. Wat een verrassing bij het vaststellen van de kwaliteit van de huizen die tot hun beschikking staan, in vergelijking met de Cubaanse behuizingen. Niet alleen worden kinderen en begeleiders gratis onthaald en verzorgd maar daarenboven beschikken zij over een infrastructuur van hoge kwaliteit! Daar ook is de daad groot wanneer men de grote huisvestingsproblemen van Cuba kent: ongezondheid, slechte staat van de gebouwen, samenleven van 3 of zelfs 4 generaties onder hetzelfde dak. In onze Europese ogen lijkt het gek kwaliteitshuisvesting te reserveren voor vreemden. Bij ons worden vreemdelingen die het niet kunnen betalen gelogeerd in sociale woningen, in ghettowijken.

Tarara is geen geïsoleerd geval. Een ander voorbeeld van de Cubaanse solidariteit hebben wij meegemaakt tijdens ons verblijf op de universitaire campus van Cienfuegos. Wij hebben er buitenlandse studenten ontmoet die ons hebben uitgelegd hoe hun studies betaald zijn door de Cubaanse regering. Huisvesting en eten zijn eveneens gewaarborgd door Cuba.

Een reis met een ziel!

Ik ben rijper en anders teruggekomen van mijn reis. Deze 3 weken hebben mij zin gegeven om mij verder te informeren over dit prachtige land met zijn vele gezichten. Maar vooral om dit gevoel te delen met wie geïnteresseerd mocht zijn in een andere visie op Cuba.

Dank aan ICS voor deze prachtige kans die ze mij gaven!