Een half uurtje bij Aleida Guevara, de dochter van Che

Samen met 16 jongeren trokken we 3 weken naar Cuba op inleefreis met intal.
Een van de hoogtepunten van ons verblijf was zonder meer onze ontmoeting met Aleida Guevara, de dochter van Che. Ze leidde ons rond in het Centro de Estudios Che Guevara dat nog in aanbouw is maar weldra zal geopend worden. Gedurende een half uur zaten we samen rond de tafel en hadden we een gesprek. Een verslag over deze onvergetelijke ontmoeting.

Vraag: Wat vind je van het feit dat de figuur van Che overal wordt gebruikt, soms te pas en te onpas?

Che was altijd allergisch aan elke vorm van personencultus. Tegelijkertijd is het wel zo dat, ook al is hij fysiek niet meer aanwezig, zijn levenswerk en zijn manier van zijn een voorbeeld zijn geworden voor volgende generaties. Ik keur uiteraard het willekeurig gebruik van het beeld van Che af. Che op bierviltjes, ondergoed, enz. is een blijk van geen respect voor wie hij echt was. Che is meer dan alleen een beeld. Zo herinner ik mij een moment op een forum in Ecuador onlangs. Er was een mars voorzien die voorbij de VS-ambassade zou passeren. Alle straten werden afgesloten rond de ambassade. Maar de voorhoede van de mars klom met de vlag van Che voorop over de hekken. Voor mij was dit een emotioneel moment. Het was als het ware Che die de mars leidde. Op die mooie momenten leeft het beeld van Che verder.

Che had ook een speciale vorm van humor, die typisch is voor Zuid-Amerika, veel ironischer en verfijnder, niet zo grof en plat soms als in de Caraïben gebruikelijk is (sic).
Hij deed ook wat hij dacht. Hij was dan ook een zeer tevreden man. Hij was ook iemand die heel bekwaam was in het vormen van andere mensen, hen te omkaderen en begeleiden. De bekendste foto van hem vind ik persoonlijk niet zo goed (de foto gemaakt door Korda). Hij was niet streng, zoals hij daar op die foto lijkt, maar een warme persoon.

Ik heb mijn vader maar heel weinig gekend. Hij vertrok naar Congo toen ik 4,5 jaar oud was. Ik heb dus weinig eigen herinneringen aan hem. Mijn moeder was ook “guerillera”. Door de grote liefde die ze voor hem voelde was het via haar dat ik mijn vader leerde kennen. Ik voelde door haar zijn aanwezigheid, zonder dat hij fysiek nog aanwezig was. Toen ik 16 was kreeg ik van mijn moeder een handgeschreven boek. Ik wist niet wie de auteur was. Het boek werd de basis voor de “Diarios de Motocicleta”. Toen ik het boek las, werd ik verliefd op de persoon die het schreef. Hij was avontuurlijk, jong en had een passie voor het leven. Toen mijn moeder me nadien vertelde dat het mijn vader was die dit boek had geschreven, voelde ik me erg trots.

Het is belangrijk dat je de realiteit leert kennen. Dat je er gevoelig voor bent. Maar dat alleen is niet voldoende. Je moet ook iets willen doen. Het is zoals zeggen “ik ben tegen de oorlog”, maar niks doen. Door dingen te doen kunnen we een verschil maken. Men moet niet alleen gevoelig zijn voor alles wat er verkeerd gebeurt in de wereld. Men moet ook bereid zijn om zich in te zetten in de strijd ertegen. Ik heb mijn vader zo leren kennen en op die manier ben ik alles beginnen begrijpen. En ja, ik probeer zijn voorbeeld te volgen. Ik probeer het tenminste. Ik ben zelf arts en was al twee maal op internationale missie: 2 jaar in Angola en 1 jaar in Nicaragua. Door te werken leer je de realiteit kennen en besef je dat het belangrijk is het aspect “soevereiniteit” te verdedigen. Toen ik ooit in Cyprus was, ondervond ik daar hoe het feit dat één derde van het eiland al lang bezet is bij de bevolking heel wat leed veroorzaakte. Wat kon ik als individu doen ? Niet veel, maar toch: toen de Turkse overheid me uitnodigde voor een bezoek heb ik dat consequent geweigerd. Dit is misschien niet iets groots of belangrijks maar wel het enige wat ik wel kan doen. Je moet geen grootse dingen doen maar consequent handelen, dat is belangrijk. Op die manier kan je idealen in de praktijk brengen.

Vraag: Hoe is je relatie met Fidel Castro?

Ik spreek Fidel aan met “tío” (nonkel). Hij is als een vaderfiguur voor mij, hoewel hij altijd duidelijk heeft gesteld dat hij geenszins mijn vader wil vervangen. We spreken elkaar regelmatig en hebben een goede band. Natuurlijk zou ik hem graag nog wat vaker zien en spreken, maar hij heeft het altijd veel te druk. Ik zal jullie eens een anecdote vertellen. Ik had Fidel uitgenodigd op mijn huwelijksfeest. Normaal is in Cuba een huwelijksfeest iets dat je viert in beperkte kring. Ik had speciaal uit Angola één fles champagne meegebracht. Vermits er normaal 30 genodigden waren op het feest zou dit net volstaan. Fidel kwam echter maar niet opdagen. Hij had die dag namelijk het bezoek van de president van Joegoslavië. Uiteindelijk kwam hij pas om 11 u 's avonds langs mét de president van Joegoslavië en heel die zijn gevolg, wat maakte dat er plots 300 mensen op het feest bleken te zijn. Help! Gelukkig had Fidel een kistje met flessen cider meegebracht en konden we toch nog met z'n allen toasten. De taart wordt zoals gebruikelijk aangesneden door de bruid en bruidegom, maar nee, in mijn geval stonden we met drieën op de foto: namelijk Fidel temidden van het verse bruidspaar!

Ook bij de geboorte van mijn eerste dochter kwam Fidel me bezoeken. Ik beviel in een openbaar hospitaal, net als alle andere Cubanen en Fidel kwam daar dus doodgewoon eens op bezoek. Dat was in december 1988, meer bepaald op 21 december. Cuba had net een overwinning behaald doordat er een belangrijke overeenkomst werd getekend tussen Angola en Zuid-Afrika, waarin de onafhankelijkheid van Namibië, het respect voor de soevereiniteit van Angola en het einde van de apartheid in Zuid-Afrika werden vastgelegd. Cuba had 10 jaar meegevochten in deze strijd. Fidel vond dus dat mijn dochter zeker de naam Victoria moest krijgen (wat overwinning betekent). Ik daarentegen had met mijn man, die op dat moment in Afrika op missie was, afgesproken dat we onze dochter Estefania zouden heten. Er volgde een hele discussie met Fidel. Hij beweerde dat het de grootouders waren die de namen van de kinderen moesten kiezen. Ik bleef voet bij stuk houden. Waarop hij tenslotte naar het kleintje keek en zei: “Hopelijk heb je niet het karakter van je moeder, Estefania”.

Vraag: Wat zou je ervan vinden als jouw kinderen ooit zouden willen ten strijde trekken (en sterven) voor hun idealen?

Wel, ik heb 2 dochters. Ik probeer hen zo vrij mogelijk op te voeden. Zo wou één van mijn dochters een tijdje terug naar de kerk gaan. Ikzelf ben niet gelovig. Maar ik zei tegen haar “doe maar”, het is jouw leven, als je dat graag wil, dan kan dat. Maar het beviel haar blijkbaar toch niet zo, want nu gaat ze niet meer naar de kerk. Het enige wat ik van mijn kinderen verwacht is dat ze studeren, studeren om zich nuttig te maken in de maatschappij. Als ze op zekere dag zouden beslissen op internationale missie te gaan of iets anders te doen dan zal dat hun beslissing zijn en niet de mijne.

Vraag: Je had een uitgebreid interview met president Hugo Chávez. Dat verscheen in boekvorm. Wat voor iemand is hij eigenlijk?

Wel, Chávez is hetzelfde soort man als Fidel. Hij slaagt erin mensen te overtuigen met woorden. Het zijn beiden mannen die heel erg overtuigd zijn in hun ideeën en dat ook uitstralen in alles wat ze doen. Hij is ook erg “del Caribe”, hij is een grappenmaker en lacht gemakkelijk. Het is heel erg gemakkelijk met hem te communiceren.