Mariela Castro: “VS-regering verontrust door holebibeweging in Cuba”

Mariela Castro

Van 23 tot 26 januari ging in het Palacio de Convenciones in Havana het VIe Congres van de Seksuologie door met als thema: “De seksuele opvoeding in het sociale hervormingsproces”. 

Naar aanleiding van deze gebeurtenis en het educatieve werk dat het Centro Nacional de Educación Sexual (CENESEX) al tientallen jaren doet, stond Mariela Castro Espín, directrice van dit centrum, een exclusief interview toe aan CubaSí. Mariela Castro, die de dochter is van president Raúl Castro, is licenciaat Psychologie-Pedagogie en heeft een Master in Seksuologie. Haar actieve verdediging van de rechten van holebi’s, transseksuelen en interseksuelen in Cuba bezorgde haar internationale bekendheid. Sinds november van verleden jaar is Mariela actief op de sociale netwerken, heeft ze een account geopend op Twitter (@CastroEspinM) en houdt ze ook een blog bij. Voor haar is dit een bijkomende kans om de historisch gegroeide vooroordelen te weerleggen en homofobie uit de wereld te helpen.

Tijdens een ontmoeting met Amerikaanse universiteitsstudenten verleden jaar in november zei u: “De Revolutie heeft niet alleen het leven van de Cubanen veranderd maar ook hun seksualiteit”. Wat bedoelde u daarmee?

De Revolutie betekende niet alleen de verovering van de zo verlangde nationale soevereiniteit, maar zette ook het complexe proces in gang voor de uitwerking en toepassing van ons project voor rechtvaardigheid, sociale gelijkheid en solidariteit. Dit project hebben we drieënvijftig jaar lang opgebouwd en verdedigd. Het heeft de confrontatie en de dialoog tussen generaties, culturele patronen, sociale klassen en lagen bevorderd; de oude machtsmodellen uit het Spaanse kolonialisme en het Amerikaanse neokolonialisme, die gebaseerd waren op overheersing en uitbuiting, werden in vraag gesteld.

Uiteraard heeft dit proces geleid tot diepgaande en radicale veranderingen in onze cultuur, in onze vooroordelen over de seksen, in de relaties van overheersing tussen man en vrouw, in de nieuwe uitdrukkingen van de banden van verliefdheid en koppelvorming, in het seksuele beleid dat heteroseksuele relaties bevoordeelt en andere liefdesrelaties of erotische relaties tussen mensen uitsluit en bepaalde rechten ontneemt aan diegenen die niet aan de vaststaande normen beantwoorden.

De Cubaanse filmindustrie en andere kunstvormen hebben de beleving van die veranderingen door mannen en vrouwen van verschillende leeftijden op zeer concrete manier vertaald. Zo denken we nu anders over de vrouwelijke maagdelijkheid en het voorwaardelijke karakter ervan voor het huwelijk of de levenslange band tussen koppels. Ook andere opvattingen werden op de helling gezet: de exclusieve verantwoordelijkheid van de man als kostwinner en hoofd van het gezin, de “evidente” vrouwelijke trouw en mannelijke ontrouw, de verwerping van interraciale relaties, de fabeltjes over de menstruatie, de dequalificering van alleenstaande moeders en alleenstaande vrouwen, het gebrek aan rechten van de vrouwen, de afkeuring van transseksuelen, homoseksuelen en biseksuelen enzovoort.

Hoever staat het met het wetsontwerp voor de legalisering van het homohuwelijk? Zal het nieuwe familiale wetboek de persoonlijke rechten en erfenisrechten van homoseksuelen erkennen en ook de identiteitsverandering voor transseksuelen toelaten?

Op dit ogenblik wordt het voorontwerp voor de wijziging van het familiale wetboek voorgelegd aan specialisten van het ministerie van Justitie en aan leden van de Nationale Unie van Cubaanse Juristen. Het ministerie van Justitie heeft aan de nationale pers verklaard dat het debat in ons parlement voorzien is in de planning van 2012. Ik vertrouw erop dat de Partijconferentie de uitwerking van een expliciet beleid van niet-discriminatie op basis van seksualiteit en genderidentiteit mogelijk te maken. Dat zal op zijn beurt helpen de vooroordelen uit te roeien die de goedkeuring belemmeren. Het doel van deze voorontwerpen beantwoordt aan de noodzaak om nog meer de rechten van heel ons volk te erkennen en beschermen.

Om de legale identiteitsverandering voor transseksuelen te vergemakkelijken zonder noodzaak van chirurgische interventie (zoals nu gebeurt), hebben we in 2008 via de Cubaanse Vrouwenfederatie een voorstel van decreet ingediend bij de Voorzitter van de Commissie voor Juridische en Grondwettelijke Zaken van de Nationale Assemblee van de Poder Popular. Tot op heden hebben we geen informatie over de voortgang van dit initiatief. Het voorstel sluit alle transseksuelen in die door een gespecialiseerde commissie van het Ministerie van Openbare Gezondheidszorg zijn geïdentificeerd, want niet iedereen kan chirurgisch geholpen worden, bijvoorbeeld om gezondheidsredenen of vanwege persoonlijke redenen.

Naar aanleiding van uw bezoek aan Nederland twitterde u dat Cuba niet alleen expliciet aandacht besteedt aan de prostitutie maar ook aan de “onzichtbare” sekstransacties. Kunt u dit wat meer uitleggen?

Mijn vertrekpunt is dat elke mens autonoom over zijn lichaam moet kunnen beschikken. Het is een recht dat moet geëerbiedigd worden. Natuurlijk is de seksmarkt niet verdwenen. Dat heeft te maken met de overheersing van bepaalde sociale organisatievormen die gebaseerd zijn op de oude systemen van patriarchale uitbuiting en klassenuitbuiting tussen mensen. Sommige uitdrukkingen daarvan blijven onzichtbaar omdat de regeringen hun inspanningen vooral richten op de meest traditionele en expliciete zoals prostitutie en mensenhandel. In die gevallen krijgen we bijvoorbeeld te maken met seksuele transacties waarvoor de vergoeding niet noodzakelijk geld is. Het heeft altijd bestaan, maar alleen vandaag wordt erover gepraat en in Latijns-Amerika is dit verschijnsel heel erg verbonden met het sekstoerisme, dat zijn eigen logica heeft.

In Cuba heeft de Cubaanse Vrouwenfederatie al vanaf 1959 de aandacht gevestigd op de problemen die voortvloeien uit prostitutie als vorm van uitbuiting, voornamelijk voor de vrouw. Zij wordt niet alleen benadeeld door haar geslacht maar vaak ook door haar ras en haar sociale klasse. Wij weten dat er in Cuba meer dan honderdduizend prostituees waren die in zeer onzekere en vernederende voorwaarden hun beroep uitoefenden. Zij hebben openlijk getuigd hoe de Revolutie hun leven veranderd heeft, hoe zij erop vooruit gegaan zijn en hoe hun bevrijding werd vergemakkelijkt doordat het deel uitmaakte van een breed emancipatieproces dat hen waardigheid verleende.

Het werk van de Revolutie om de prostitutie uit te roeien raakt aan onze nationale trots. De crisis die begon in 1990 bevorderde de terugkeer van de prostitutie. Het werd een sociaal probleem met nieuwe kenmerken, vooral verbonden met de ontwikkeling van het internationaal toerisme en de consequente aanwezigheid van cliënten die betalen voor seksuele diensten en deze markt doen bloeien. Daarom heb ik veel lof voor het Zweedse beleid dat efficiënt is gebleken: het straft de cliënten en de seksuele uitbuiting is er drastisch gedaald.

Welke transseksuele chirurgische ingrepen zijn er tot op heden in Cuba uitgevoerd en aan welke vereisten moet iemand beantwoorden om ervoor in aanmerking te komen?

Tot op heden zijn er vijftien operaties uitgevoerd, de eerste door Cubaanse specialisten in 1988. Maar het is pas vanaf 2007 dat het ministerie van Openbare Gezondheidszorg deze verantwoordelijkheid op zich heeft genomen. De Nationale Commissie voor Transseksuelen heeft sinds 1979 175 aanvragen gekregen. Wij volgen de internationale criteria. In de mate dat wij deze diensten aanbieden in de communicatiemedia, zullen meer personen opduiken die met dit probleem kampen en niet weten waar ze terecht kunnen.

Nu moeten de transseksuelen twee jaar lang gevolgd worden. Al die tijd worden ze bijgestaan door specialisten en krijgen een gepersonaliseerde hormonenbehandeling. Op het einde van dit proces bepaalt de Commissie wie in aanmerking komt voor de operatie en de wettelijke verandering van identiteit.

Een transseksuele verandering is geen esthetische gril maar een wetenschappelijk gebeuren waarover op internationaal niveau eenstemmigheid heerst en aanzienlijk bijdraagt tot het welzijn van de betrokken personen. De operatie vermindert de permanente angst die ze al sinds hun prille kindertijd voelen vanwege de vooroordelen die leiden tot onbegrip en discriminatie.

Wikileaks heeft onlangs bevestigd dat de regering van de VS 300.000 dollar heeft betaald om het project in Cuba te kelderen. Wat vindt u daarvan?

Ten eerste bewijst deze expliciete reactie van de Amerikaanse regering dat het werk dat wij in Cuba doen voor de rechten van holebi’s, transseksuelen en interseksuelen hen verontrust en bezighoudt, zowel wat tijd als middelen betreft. Het wijst immers op de politieke wil van de Cubaanse regering om de homofobie en de transfobie als vormen van discriminatie aan te pakken omdat ze niet in overeenstemming zijn met het emancipatieproject dat de Cubaanse Revolutie verdedigt.

Wat wij doen, gaat in tegen de afgezaagde mediacampagnes om de spiritualiteit van het revolutionaire project in diskrediet te brengen. Het bewijst eens te meer hoe het geld van de Amerikaanse belastingbetaler wordt ingezet om te liegen, om deze vernieuwende ervaring te doen mislukken en de Cubaanse leiders te bekladden en te demoniseren. De VS hechten waarde aan enkele schaarse stemmen zonder enige authenticiteit die hun boodschap verspreiden via de traditionele communicatiemiddelen, via blogs en sociale netwerken. En die boodschap sluit naadloos aan bij het Amerikaanse programma, een vooropgezet scenario dat bol staat van de desinformatie.

Er zijn heel duidelijke bewijzen van de opdrachten die deze huurlingen krijgen van het Belangenkantoor van de VS in Havana. Wikileaks heeft er enkele van gepubliceerd. Veel mensen zijn getuige geweest van concrete feiten. Als ze daarna het nieuws lezen dat in ruime kring verspreid wordt, doorzien ze meteen op welke grove manier zeer invloedrijke media zoals de Spaanstalige CNN, El País, Der Spiegel, Radio Nederland enzovoort de internationale opinie manipuleren.

Cuba heeft belangrijke stappen gezet om de vrije en verantwoordelijke seksuele oriëntatie en genderidentiteit te bevorderen. Maar dat volstaat natuurlijk niet. Welke is volgens u de weg om de harten van alle Cubanen te bereiken en in uw land eens en voor altijd af te rekenen met homofobie?

De eerste stappen werden gezet door de Cubaanse Vrouwenorganisatie met de oprichting van een Nationale Werkgroep voor Seksuele Opvoeding in 1972, de voorloper van CENESEX. Onze vrouwenorganisatie wilde ook het publiek debat over deze thema’s bevorderen. Van groot belang was de publicatie van “El hombre y la mujer en la intimidad” (Intimiteit tussen man en vrouw, Sigfred Schnabel, 1979), waarin voor het eerst in Cuba de wetenschappelijke argumenten werden voorgelegd waarom homoseksualiteit geen ziekte is. Veel homoseksuelen hebben mij verteld welke gunstige invloed deze boodschap heeft gehad op het maatschappelijk stigma waarvan zij het slachtoffer waren.

Nadat we ons hadden gerealiseerd dat we nog onvoldoende actie ondernamen, hebben we ons in 2007 aangesloten bij het Franse initiatief van Georges Tin om elk jaar op 17 mei de Internationale Dag tegen Homofobie te vieren. Het was immers op die datum in 1990 dat de Wereldgezondheidsorganisatie homoseksualiteit uit haar classificatie van mentale aandoeningen verwijderde. In 2008 hebben we dan een opvoedingsstrategie uitgewerkt. Die is gericht op het respect voor de vrije en verantwoordelijke seksuele oriëntatie en genderidentiteit en wordt in praktijk gebracht met de hulp van de communicatiemiddelen.

Onze initiatieven worden door talrijke organisaties van de overheid en van de civiele maatschappij ondersteund. Ze krijgen ook de steun van het Departement Ideologie van het Centraal Comité van de Communistische Partij van Cuba en hebben bijgedragen tot de optimalisering van een holebibeweging waarin eigenaardig genoeg ook heteroseksuelen actief meewerken.

Waarom hebben we gekozen voor een opvoedings- en communicatiestrategie? Omdat het gaat om een diepgaand cultureel omvormingsproces. Wij moeten elementen van analyse aanbrengen om de vooroordelen te weerleggen die historisch werden opgedrongen met het oog op de overheersing van mensen, hun seksualiteit en hun lichaam. De omvorming van het sociale bewustzijn is heel complex en vergt veel tijd. De politieke wil moet aanwezig zijn om die omvorming te vergemakkelijken, want anders herhalen we enkel de denkpatronen van de uitbuitende maatschappijen die ons voorgingen.

- Hoeveel van Vilma ( Vilma Espin, haar overleden moeder, voorzitster van de FMC =vrouwenfed. ys 1960 en 2007)p.sdfootnote { margin-bottom: 0cm; font-size: 10pt; }p { margin-bottom: 0.21cm; } p.sdfootnote { margin-bottom: 0cm; font-size: 10pt; }p { margin-bottom: 0.21cm; steekt er in Mariela?

Het permanente gevecht tegen elke vorm van sociale onrechtvaardigheid. Het engagement voor het revolutionaire proces dat vanaf de eerste uitingen van emancipatie in ons volk aanwezig was. Dat kristalliseerde zich in de strijd voor de definitieve onafhankelijkheid van Cuba. En ook de eerlijkheid, het non-conformisme, de nederigheid en de volharding.

bron: Cubasí  vert.: Marina Mommerency