`Onze economische hervormingen zijn gebaseerd op socialistische principes'

Yunus Carrim, uitgever van “Umsebenzi”, het maandblad van de SACP, interviewde Oscar Martinez, het hoofd van het department Internationale Relaties van de Communistische Partij van Cuba. Hieronder publiceren we het volledige interview, zoals het verscheen in Umsebenzi.

" Wij zetten geen mensen op straat. Wij laten ze niet zonder sociaal vangnet. We reorganiseren de werkomgeving, we ontslaan geen werknemers. Wij oriënteren hen naar sectoren die van belang zijn voor de economie, vooral naar de voedselproductie."

November 2010 -- Umsebenzi – Een delegatie van de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij (SACP) bezocht onlangs Cuba, als deel van de politieke interactie tussen Zuid-Afrika en Cuba, van haar strijd voor het socialisme en om de banden met de socialistische Partij in Cuba te verstevigen.

Yunus Carrim: Welke economische problemen heeft Cuba op dit ogenblik?
Oscar Martinez: In de context van onze andere problemen, is de economische en financiële blokkade van de VS nu erger voor onze economie dan anders. De blokkade was het grootste obstakel voor onze sociale en economische ontwikkeling tijdens de laatste 48 jaar. Met het ineenvallen van de Sovjet Unie en het oostblok, verloren we onze handelspartners. Dat was een ware slag die we nog niet te boven gekomen zijn.
De globale economische krisis van 2008 komt ook hard aan. De prijs van nikkel, een belangrijk exportproduct, ging naar beneden. En we leden grote verliezen met de orkanen. Maar onze productiviteit is ook te laag. We hebben nood aan een grotere efficiëntie en meer besparingen om onze economische groei te verzekeren. We zijn een klein land, met beperkte inkomstenbronnen. We moeten onze productie beter organiseren, de discipline verhogen en ons economisch model bijschaven. We importeren veel te veel, vooral voedsel, en moeten meer zelfonderhoudend zijn. We moeten meer aandacht besteden aan de landbouw. Voedselproductie is een kwestie van nationaal belang geworden. 

 

Versoepelt de US-blokkade niet?

Niet in praktijk, neen. De kern blijft hetzelfde en in het algemeen werd de blokkade zelfs zwaarder. Sinds 2009 zijn er meer beperkingen opgelegd aan bedrijven die handel drijven met Cuba. Al 187 landen stemden tegen de blokkade in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De rechtstreekse economische schade aan Cuba sinds het begin van de blokkade in 1962 tot december 2009, bedraagt volgens behoudsgezinde cijfers, meer dan 15.4 miljard VS-dollar. Omgerekend naar de huidige waarde van de VS-dollar, zou het ongeveer 23.9 miljard dollar zijn. 

Indien jullie al economische problemen hebben, welk effect heeft het dan dat jullie een half miljoen staatsarbeiders moeten ontslaan? Vooral omdat jullie een socialistische staat zijn?

We ontslaan geen mensen. Dat is een kapitalistisch idee. Wij zetten geen mensen op straat. Wij laten hen niet zonder sociaal vangnet. Wij reorganiseren de werkomgeving zonder arbeiders te ontslaan. We heroriënteren hen naar sectoren die vitaal zijn voor de economie, vooral voedselproductie. We voeren deze veranderingen door als deel van een aangepast economisch model dat ervoor moet zorgen dat ons socialistisch systeem gegrondvest blijft op een rationeel en effectief gebruik van de arbeidskrachten.
De eerste fase zal afgerond worden in het eerste kwartaal van 2011. Als deel van dat proces, geven we de mensen land en helpen we hen om daar productief gebruik van te maken. Een significant deel van dit land ligt dicht bij stedelijk gebied waar 80% van de werkende bevolking leeft. Als dat land gebruikt wordt voor voedselproductie, zal dat leiden tot minder brandstofverbruik en lagere vervoerskosten vanwege de nabijheid van de stad. We hebben teveel bureaucraten en professionelen, niet genoeg ambachtslieden. We willen de mensen versassen van de plaats waar ze enkel 'papier' produceren, naar die economische omgeving waar ze productief zijn en zo echt bijdragen aan de economie. We zoeken nieuwe werkomgevingen voor hen. 

Zoals President Raul Castro het zegt: "We moeten voor eens en altijd komaf maken met het idee dat Cuba het enige land ter wereld is waar je kan leven zonder te werken." Als ze het werk dat de overheid hen aanbiedt niet willen, kunnen ze zelfstandig worden. We hebben 178 gebieden open verklaard waar ze kunnen werken. In twee jaar tijd zal de overheid ongeveer een miljoen arbeiders afstaan. 

Zal je die arbeiders herscholen? En welke gebieden stellen jullie open?

Ja, we zullen de arbeiders ten volle steunen in het verwerven van nieuwe vaardigheden en andere middelen om op te starten. Onze instellingen voor hoger onderwijs zullen bijdragen. De banken zullen helpen met leningen. Onze eerste prioriteit blijft natuurlijk voedselproductie, met de bedoeling de import af te bouwen, maar we willen ook de import in andere domeinen verhogen.
De nieuwe domeinen die worden opengesteld zijn vooral in toerisme, handel en diensten. We staan meer mensen toe om zelfstandig te werken als chauffeurs, metsers, steenhouwers, loodgieters, elektriciens, plaatbewerkers, schoenherstellers, kappers, schoenmakers, accountants, enzovoort. Mensen zullen ook restaurants mogen uitbaten tot maximum 20 stoelen. Het werk moet verricht worden door de familie van de eigenaar, maar ze kunnen ook een beperkt aantal mensen tewerkstellen.

Zal er een minimumloon zijn voor de werknemers en beperkingen op de inkomsten van de restauranteigenaars en anderen?

Ja, er komt een minimumloon. Het zullen kleine bedrijven worden die geen hoge winsten maken. We introduceren nieuwe herverdelende belastingen. De nieuwe regels hierover, inclusief een aanpassing van het belastingssysteem, werden al gepubliceerd in een speciale editie van het staatsblad.

Maar uiteindelijk zullen jullie dus een hogere norm voor privéondernemingen invoeren?

Wij openen niet de deur voor het kapitalisme. In geen enkel geval! Onze economische hervormingen zijn gebaseerd op socialistische principes. We hebben eigenlijk al altijd zelfstandigen gehad. We verhogen enkel hun aantal. Zelfstandigen zullen in bepaalde gevallen kunnen uitbreiden, maar alleen als gevolg van hun eigen inzet, niet door de uitbuiting van anderen. 

Maar in de context van de joint ventures met de private sector en andere economische hervormingen sinds het begin van de jaren 90, varen jullie toch geleidelijk weg van het socialisme?

Neen neen! We consolideren het socialisme in nieuwe moeilijke omstandigheden. We breiden de private sector niet significant uit en de fundamentele productiemiddelen blijven in handen van de overheid. Zelfs waar mensen op het land werken, zal enkel de eigen productie van hen zijn, maar de staat blijft eigenaar van het land. We privatiseren het land niet. Wanneer mensen geen productief gebruik meer maken van het land, zullen we het terugnemen zoals voorzien in de leasingovereenkomst en dan wijzen we het land toe aan anderen.
Het is onmogelijk echt socialisme te realiseren met onze lage productiviteit. We moeten een sterke economie hebben, vooral om de gratis gezondheidszorg en onderwijs te blijven garanderen. Je moet begrijpen dat we ons eigen Cubaans socialistisch model bijschaven. Ons socialisme komt van een authentieke Cubaanse revolutie. Het werd niet ingevoerd. Het is gebaseerd op onze geschiedenis, onze cultuur, de natuur van de Cubaanse persoonlijkheid, de geest van het Cubaanse volk, onze natuurlijke bronnen, ons klimaat, onze positie als een klein eiland, onze plaats in de Caraïben en onze huidige specifieke problemen.
We zijn niet volmaakt, maar we werken hard om het socialisme te laten functioneren. Deze veranderingen zijn noodzakelijk om het socialisme te bewaren in de context van de economische en financiële crisis en de anachronistische blokkade van de VS. De veranderingen worden ingevoerd onder controle van de Cubaanse Communistische Partij, met steun van het volk. Na 51 jaar revolutie kunnen we ons niet veroorloven grote strategische fouten te maken. 

Zijn er geen grotere ongelijkheden gekomen in de Cubaanse samenleving sinds de economische hervormingen in begin de jaren 90? Brachten de hervormingen een verandering van waarden? En hoe zit het met corruptie?

Ja, er zijn ongelijkheden, en we houden dat in het oog, om te voorkomen dat de kloof vergroot. Maar de grootste scheeftrekking is een gevolg van het geld dat Cubanen aan hun familieleden zenden vanuit onder andere de Verenigde Staten. Eén VS-dollar is bijvoorbeeld gelijk aan de volledige rantsoenkaart die wij aan onze mensen geven. Wie buitenlands geld krijgt, is er dus beter aan toe.
Na verloop van tijd willen we komaf maken met het dubbele valutasysteem dat we invoerden na de val van de Sovjet Unie. (Cubanen gebruiken de Cubaanse peso, die zwak is in vergelijking met de VS-dollar, maar dollars worden omgewisseld in de convertibele peso, die dichter ligt bij de waarde van één dollar). Daarvoor moeten we echter de productiviteit van onze arbeiders verhogen, om een sterke economie te krijgen. Dan kunnen we de lonen van de arbeiders verhogen.
En ja, we weten dat het waardebesef van de mensen kan veranderen. We houden daar op verschillende manieren rekening mee, onder andere via nieuwe en meer intensieve ideologische programma’s in de scholen, de Vereniging van Jonge Communisten (UJC), de massaorganisaties, werkomgevingen en elders. We voeren er open debatten over. Dat is de beste manier om ermee om te gaan.
We staan steeds sterker tegenover corruptie via preventieve maatregelen en het vervolgen van overtreders. Elk veranderingproces heeft haar uitdagingen. We zullen onze economische hervormingen langzaamaan realiseren en de uitwassen steeds beter ontwijken. Het is natuurlijk niet de eerste keer dat we hervormingen doorvoeren, maar we zijn ons bewust van verreikende consequenties en werken aan het vermijden van negatieve effecten. 

Hoe reageren de werknemers op de nieuwe economische hervormingen?

We hebben vele uren doorgebracht met vakbonden en werknemers. We bespreken onze problemen. We maken ze bekend. Op die manier lossen we ze op. Als we oprecht zijn tegenover de mensen, zullen ze ons steunen zoals ze dat deden tijdens de "Speciale Periode" na de val van de Sovjet-Unie en het Oostblok. We hebben van het publiek veel suggesties gekregen die we opnamen in onze plannen.
Maar de werknemers zijn bezorgd. Zie je, tot nu toe deed de staat alles voor hen. Ze zijn te afhankelijk geworden van de staat, ten gevolge van dat paternalisme. Nu moeten ze zich aanpassen. Dat zal niet gemakkelijk zijn, maar het zal lukken. In een situatie als deze, moet de overheid deel uitmaken van de oplossing.
We laten de werknemers niet in de steek. We zullen hen helpen in hun nieuwe werk. Wij zullen de veranderingen realiseren. Als we dat niet doen, belasten we de toekomstige generaties. We doen dit niet alleen voor onszelf, maar vooral voor onze kinderen.

vert: Ria Cabus