Visietekst rond klimaat en duurzame ontwikkeling

ICS is lid van de Klimaatcoalitie. De Klimaatcoalitie is een klimaatplatform dat bestaat uit een 70-tal Belgische verenigingen die zijn terug te brengen tot drie grote families: milieu-organisaties, Noord-Zuid bewegingen en sociale/socio-culturele bewegingen.

Al deze organisaties staan achter dezelfde eis: zij willen dat beleidsmakers krachtige maatregelen nemen om klimaatrampen te vermijden die niet alleen een bedreiging vormen voor het leefmilieu, maar ook voor de sociale cohesie en de meest kwetsbare mensen in het Zuiden en het Noorden.

Je kan je de vraag stellen waarom een solidariteitsorganisatie met Cuba lid wordt van een klimaatplatform? De link lijkt niet evident. In wat volgt willen wij onze deelname motiveren.

Cuba is als eiland erg kwetsbaar voor klimaatsverandering. Het bevindt zich letterlijk in het oog van de orkaan. Bovendien ontbreekt het haar aan financiële middelen om de meest efficiënte maatregelen te nemen. Voor de Cubanen is klimaatverandering geen ver-van-mijn-bed-show maar een dagelijkse realiteit. Fragiele ecosystemen worden bedreigd, maar de problemen uiten zich ook in de landbouw en de volksgezondheid.

Toch slaagt Cuba erin, ondanks de klimaatproblemen, om met beperkte middelen mooie resultaten te boeken op vlak van duurzame ontwikkeling. De troef die Cuba heeft, is het uitgesproken engagement van haar goed uitgebouwde overheid om daar werk van te maken. En met succes, want in 2006 (maar ook in latere rapporten) kwamen het WWF en Global Footprint Network tot de conclusie dat Cuba als enige land ter wereld erin slaagt een hoog ontwikkelingsniveau te combineren met een kleine ecologische voetafdruk.

Hoe slaagt Cuba erin om, met vallen en opstaan, dit duurzame ontwikkelingsbeleid uit te werken? De keuze van de Cubaanse bevolking voor het socialisme uit zich niet alleen op vlak van economie en politieke structuur, maar ook in milieubeleid. In het Cuba van na de revolutie beheerst het politiek beleid de economie en niet omgekeerd. Dat laat toe om ook op vlak van duurzame ontwikkeling pertinente keuzes te maken. ICS is van mening dat dergelijke fundamentele verandering ook in onze maatschappij nodig is. ICS vindt dat Cuba's beleid inspirerend kan werken.

De verwezenlijkingen van Cuba in de organische landbouw, bijvoorbeeld, kunnen in allerlei kringen op veel respect rekenen. De transitiebeweging haalt Cuba regelmatig als voorbeeld aan. Cuba maakte reeds begin de jaren '90 piekolie mee en heeft zich daar goed weten aan aan te passen, door de sterke collectieve aanpak. De transitiebeweging gelooft in de kracht van de kleine gemeenschappen en legt de nadruk op hun initiatieven die er op gericht zijn om de gevolgen van piekolie en klimaatsverandering op te vangen. Toch zien we dat de situatie in Cuba complexer is. De overgang naar organische landbouw was er gebaseerd op een groeiend ecologisch bewustzijn in de jaren '80. Maar de doorbraak gebeurde op basis van de overheidsbeslissing om te investeren in onderzoekswerk, het direct betrekken van de landbouwbevolking en het sensibiliseren van het geheel van de Cubaanse bevolking voor de problematiek. In Cuba zit de overheid 'in command' en zoekt oplossingen hand in hand met de lokale gemeenschappen. Dat komt omdat de Cubaanse overheid beantwoordt aan de noden van de grote meerderheid van de bevolking en het welzijn van de mensen centraal zet. Zo een beleid hebben we ook hier nodig.

Kunnen milieuproblemen beter opgelost worden in een socialistisch maatschappijsysteem? Wij vinden van wel. Kapitalisme is bovendien nefast voor het klimaat. Consumptie is de levensader van het kapitalisme en leidt tot de wegwerpcultuur. Pas als producten als afval worden weggegooid, maken ze de weg vrij voor nieuwe aankopen, noodzakelijk voor de economische groei. De kapitalistische consumptiemaatschappij is met andere woorden het grootste obstakel voor duurzaamheid. Toen Cuba in de jaren '90 met een ernstige energiecrisis geconfronteerd werd, heeft zij er niet voor gekozen om de wetten van de markt te volgen en de mensen meer te laten betalen voor energie. Het Cubaanse energiebeleid focust zich sinds die crisis voornamelijk op collectieve en geplande energiebesparing. In onze kapitalistische consumptiemaatschappij zal dit nooit een optie te zijn.

Net wanneer de wereldgemeenschap voor grote uitdagingen staat op vlak van het milieu, bevinden we ons tegelijk in een structurele crisis van het kapitalisme. Je kon het je 10 jaar geleden niet inbeelden, toen leefde er een euforisch TINA-denken 'there is no alternative'. Nu duiken er steeds meer tekenen op van het falen van het kapitalisme als systeem.
De economische crisis treft in de eerste plaats de zwakste economieën en versterkt hun kwetsbaarheid. Klimaatsverandering en de economische crisis zijn geen goeie partners. Doorheen de jaren stapelden de economische en milieuproblemen zich ongebreideld op. Nu kunnen ze niet meer genegeerd worden. Wanneer landen in hun economische potentieel worden aangetast, wordt het nog moeilijker om antwoorden te vinden op de grote milieu-uitdagingen.

De klimaatsverandering wordt in de eerste plaats veroorzaakt door de gecumuleerde CO2-uitstoot van de geïndustrialiseerde landen. Maar het zijn vooral de landen van de zogenaamde Derde Wereld die eronder lijden. Het is unfair dat het Noorden het Zuiden onder het mom van 'de strijd tegen klimaatsverandering' het recht op verdere economische ontwikkeling ontzegt. De minst ontwikkelde landen zijn hier dubbel slachtoffer. Omwille van tekort aan financiële middelen kunnen zij zich niet wapenen tegen de gevolgen van de klimaatsverandering. Bovendien wordt er in het Noorden steeds meer gewezen op de verantwoordelijkheid van landen die zich volop economisch aan het ontwikkelen zijn. Zij mogen niet meer verder groeien, omdat onze planeet dit niet aankan. Maar is het niet meer dan logisch dat de historische en grootste vervuilers het meest bijdragen aan de strijd tegen klimaatsverandering? Landen in volle ontwikkeling hebben het recht om te groeien, op een zo duurzaam mogelijke manier. ICS verdedigt de positie van de derde wereldlanden binnen het internationaal klimaatdebat.

Tot slot nog dit. ICS telt iets meer dan 650 leden. Die leden hebben (klein)kinderen of zullen ooit kinderen hebben. Net als elke Belg zijn wij bekommerd om het lot van de volgende generaties. Ook dit drijft ons om actief te zijn binnen de klimaatbeweging.